Św. Fabian

.

Święty papież i męczennik (zm. 250r.)

Następca papieża św. Anterusa, został wybrany papieżem 10 stycznia 236 roku.
Był dwudziestym papieżem (wg listy kard. Mercati z 1942).

Euzebiusz z Cezarei w swojej "Historii Kościoła" opowiada, że gdy kler i lud rzymski zebrali się, aby wybrać nowego papieża, gołąb usiadł na głowie Fabiana. Widząc w tym znak Boży, oddano na niego wszystkie głosy, mimo że wcześniej nie był brany pod uwagę, ponieważ był osobą świecką i na dodatek zupełnie nieznaną.

Wybór św. Fabiana na papieża

Jacques Huguet l'Ancien, XV w.

Papież wysłał siedmiu biskupów do Galii - św. Dionizego do Paryża, św. Trofima do Arles, św. Pawła do Narbonne, św. Saturnina do Tuluzy, św. Austromoniusza do Clermont, św. Marcjala do Limoges i św. Gacjana do Tours, aby tam głosili Ewangelię. Korespondował z Orygenesem.

Giovanni di Paolo, fragm., poł. XVw.

National Gallery, Londyn

Podzielił Rzym na 7 okręgów administracyjnych nazwanych regio. Równocześnie zaczęły powstawać urzędy przy papieżu. Na pierwszy plan wysunęły się potrzeby duszpasterskie i to one zadecydowały o utworzeniu 7 diakonii. Papież mianował 7 diakonów do opieki nad biednymi i 7 subdiakonów do sporządzania akt męczenników. Uporządkował cmentarze kościelne. Zarządził poświęcanie co roku w Wielki Czwartek nowego oleju. Dbał o karność w kościele, m.in. potwierdził decyzję synodu biskupów afrykańskich przeciw heretykowi Prywatowi z Lambesi. Sprowadził z Sardynii do Rzymu relikwie świętego papieża Poncjana i św. Hipolita. Miał również ochrzcić cesarza Filipa Araba i jego syna.

Papież Fabian i Filip I Arab

"Złota legenda" Jakub de Voragine, XIV w.

Na przełomie lat 249 i 250 cesarz Decjusz wydał edykt o składaniu ofiar przed komisją rządową, a ci którzy składali ofiary otrzymywali specjalne zaświadczenia. Jedną z pierwszych ofiar cesarskich prześladowań był św. Fabian, skazany na śmierć przez ścięcie. Ciało pochowano przy drodze appijskiej (Via Appia), w katakumbach św. Kaliksta, na którym później zbudowano bazylikę poświęconą św. Sebastianowi.

 Paris Bordone, fragm., ok. 1535r.

Staatliche Museen, Berlin

W 1854 roku archeolog Giovanni de Rossi odnalazł płytę nagrobną z imieniem św. Fabiana, a w 1915 roku w bazylice św. Sebastiana znaleziono sarkofag papieża-męczennika z inskrypcją pochodzącą z X w. 

Bazylika św. Piotra, Rzym

Ikonografia:
Przedstawiany z gołębiem na głowie, z mieczem.
.

Św. Henryk z Uppsali

.

Święty biskup i męczennik (zm. ok. 1156r.)

Znany również pod imieniem: Henryk z Finlandii, Henryk ze Szwecji.

Urodził się w Anglii, przebywał w Rzymie i stamtąd został wysłany, aby ewangelizował Skandynawów, podróżując razem z papieskim legatem Mikołajem kardynałem Breaksper, przyszłym papieżem Adrianem IV. W 1148 roku Henryk został mianowany przez kardynała biskupem Uppsali. Zapoczątkował budowę katedry w tym mieście, a dokończył ją święty król Eryk IX. Razem pracowali nad umocnieniem wiary katolickiej w Szwecji. Św. Henryk towarzyszył mu w krucjacie przeciw pogańskim Finom
w 1154 roku. Święty został w Finlandii, by tam szerzyć wiarę - sprowadził misjonarzy i budował kościoły.

Sceny z krucjaty św. Henryka i św. Eryka przeciw Finom

Sarkofag św. Henryka z kościoła w Nousiainen, XV w.

Biskup został zamordowany przez żołnierza fińskiego imieniem Lalli, którego wcześniej obłożył karą kościelną za morderstwo, jakiego tamten się dopuścił. Niektóre źródła podają, że Lalli obciął biskupowi palec z pierścieniem, nie mogąc go zdjąć.

C.A. Ekman, akwarela, 1854r.

Ciało zamordowanego biskupa złożono najpierw w kościele w Nousis (Nousiainen), gdzie wystawiono kościół ku jego czci. Dnia 18 czerwca 1300 roku duża część relikwii została przeniesiona do Abo (Turku), gdzie kapituła katedry wzięła sobie za herb palec biskupa z pierścieniem.

 
W XVI w. jego grób zburzyli heretycy. W 1720 roku na rozkaz cara Piotra I relikwie
z Abo zabrał do Rosji feldmarszałek Michał Golicyn i tam ślad po nich zaginął.

Papież Adrian IV zezwolił na kult publiczny w 1158 roku. W Polsce kult świętego biskupa Uppsali  zapoczątkował król Zygmunt III Waza.
 
Patron:
Finlandii. Wzywany w czasie sztormów.

Ikonografia:
Przedstawiany w stroju biskupim podczas Mszy z młodym królem Erykiem, biskup zabijany siekierą, depczący swojego mordercę.

Św. Henryk z biskupem Konradem Bitzem

Mszał z Abo, 1488r.

Na ilustracji z Mszału u stóp św. Henryka leży jego zabójca Lalli. Jak głosi jedna z legend, gdy po zabiciu biskupa jego zabójca założył jego czapkę - natychmiast wyłysiał.
.

Św. Małgorzata Węgierska

.

Święta dominikanka (1242-1271).

Znana również pod imieniem: Małgorzata Młodsza, Małgorzata Arpadówna.

Urodziła się 27 stycznia 1242r. w twierdzy Klis, jako ósme i ostatnie dziecko króla
Beli IV i Marii Laskariny. Była bratanicą św. Elżbiety Węgierskiej i bł. Salomei, młodszą siostrą św. Kingi i bł. Jolanty.

W 1241 roku na Węgry najechali Mongołowie mordując połowę ludności i niszcząc miasta. Gdy armia węgierska poniosła sromotną klęskę na polach Mohi nad rzeką Sajo, jej rodzice złożyli ślub, że jeśli Bóg uratuje królestwo przed wrogiem, oni poświęcą Mu dziecko, które miało się narodzić. I wtedy stała się rzecz niemożliwa - Batu-chan zawrócił swoje wojska.

W 1245 roku, w wieku niespełna czterech lat Małgorzata została oddana do dominikańskiego konwentu św. Katarzyny w Veszprem (Vesprim). Jej wychowawczyni Olimpia razem z nią wstąpiła do klasztoru. Sześć lat później przeniesiono ją do konwentu poświęconemu Matce Bożej, ufundowanego przez jej rodziców na Wyspie Zajęcy (Nyulak, obecnie św. Małgorzaty), niedaleko Budy. Mając 12 lat złożyła śluby zakonne na ręce generała dominikanów Humberta z Romains. Kilka razy próbowano wydać ją za mąż, między innymi za Bolesława Pobożnego.

Simone Martini, fresk 1318r.

Kościół dolny w Bazylice św. Franciszka w Asyżu

 Od siódmego roku życia nosiła włosiennicę i nie spożywała mięsa. Gdy była starsza zaczęła nosić pas pokutny, biczowała się, a do butów wkładała ostre kamienie. Niczego nie przedkładała ponad Najświętszą Ofiarę Ołtarza. Komunię przyjmowała z wielkim nabożeństwem, dzień przed jej przyjęciem pościła, a noc spędzała na modlitwie. Opuszczając chór zawsze pozdrawiała Pana Jezusa na Krzyżu i całowała jego pięć ran. Szczególnym nabożeństwem darzyła Maryję Królową Niebios, za każdym razem, gdy zobaczyła obraz z Jej wizerunkiem, klękała przed nim i wypowiadała Pozdrowienie Anielskie, a gdy usłyszała Jej imię, skłaniała z szacunkiem głowę. Najczęściej wstawała koło północy, aby się modlić i rzadko przesypiała pozostałą część nocy. Pod głowę zamiast poduszki kładła sobie kamień. Od Niedzieli Palmowej aż do Niedzieli Zmartwychwstania Pańskiego nie kładła się do łóżka, tylko dla chwili wypoczynku kładła się na gołej ziemi.
Za św. Pawłem mogła powtórzyć "Wszystko mogę w tym, który mnie umacnia", ponieważ jej słabe ciało nie wytrzymałoby o własnych siłach tych wszystkich cierpień, które mu zadawała.

  Śmierć Małgorzaty Arpadówny
Józef Molnar, 1857r.

Przepowiedziała swoją śmierć w dniu w którym nad jej głową pojawiła się kula ognia, pięknie pachnąca, którą widziały również siostry obecne przy św. Małgorzacie. W ciężkiej gorączce i tracąc powoli siły Święta oddawała się modlitwie, z największym nabożeństwem przyjmując Ciało Pańskie i święte oleje. W swoich ostatnich chwilach modliła się psalmem - W Tobie Panie zaufałem...(In te Domine speravi), a gdy doszła do słów "w ręce Twoje powierzam ducha mego" (In manus tuas commendo spiritum meum) jej dusza oddzieliła się od ciała, 18 stycznia 1271 roku.

Grób św. Małgorzaty na terenie dawnego klasztoru dominianek

Wyspa św. Małgorzaty, Budapeszt

Kroki do rozpoczęcia kanonizacji podjęto zaraz po jej śmierci, na wniosek jej brata Stefana V. Konieczne badania przeprowadzono w latach 1271-1276, procesu nie ukończono mimo udokumentowania 74 cudów, większość to uzdrowienia, a nawet kilka przypadków wskrzeszenia. Beatyfikowana dopiero 28 lipca 1798 roku przez papieża Piusa VII. Kanonizowana 19 listopada 1943 roku przez papieża Piusa XII, w święto swojej ciotki - św. Elżbiety Węgierskiej.

Ruiny klasztoru dominikanek

Wyspa św. Małgorzaty, Budapeszt

W 1782 roku na rozkaz cesarza Józefa II Habsburga rozpoczęto kasatę wszystkich zakonów nie zajmujących się szkolnictwem i opieką nad chorymi, dominikanki wypędzono, a szczątki Małgorzaty przeniesiono do klasztoru klarysek w Pozsony (obecnie Bratysława). Relikwie częściowo zniszczono w 1789 roku, ta część która ocalała znajduje się w Esztergomie (Ostrzyhomiu), Gyor i Pannonhalmie.

Cilice św. Małgorzaty

Skarbiec katedralny w Ostrzychomiu

Ikonografia:
Przedstawiana w habicie, z białą lilią i księgą.

Lektura:
o. Jacek Salij "Legendy dominikańskie"
.

Św. Marceli I

.

Święty papież i męczennik (zm. w 309r.)

Znany również pod imieniem: Marcellus.

Następca papieża św. Marcelina, został wybrany w 308 roku.
Był trzydziestym papieżem (wg listy kard. Mercati z 1942).

Rodem Rzymianin. Jego pontyfikat trwał niecały rok - od 27 maja 308 roku do 16 stycznia 309. Według "Liber Pontificalis" św. Ireneusza z Lyonu Marceli I objął rządy po długim wakansie, spowodowanym prześladowaniami, jakie za cesarza Dioklecjana przeprowadzał na terenie Rzymu jego współrządca Maksymian i trzydziestym pierwszym papieżem.

Św. Marceli I zreorganizował rozbitą administrację kościelną w Rzymie i roztoczył opiekę nad cmentarzami kościelnymi oraz zarządził, aby każdy cmentarz był oddany pod opiekę kleru najbliższego kościoła parafialnego (titulus).

Spokój w prześladowaniach spowodowany zmianą rządzących nie trwał długo. Jedną z pierwszych ofiar nowej fali prześladowań za Maksencjusza był papież. Kościół został wyjęty spod prawa, a św. Marcelego pod zarzutem organizowania Kościoła i upartego trwania przy Chrystusie skazano na banicję. Umarł 16 stycznia 309r. z powodu strasznych warunków w jakich przyszło mu żyć na wygnaniu, dlatego przyznano mu tytuł męczennika.

Bazylika św. Piotra, Rzym

Po śmierci jego ciało sprowadzono z powrotem do Rzymu i pochowano obok papieża Marcellinusa na cmentarzu Pryscylii. Donatyści próbowali zszargać pamięć obu papieży, twierdząc że wydali prześladowcom święte księgi, ale zachowane przekazy temu przeczą.

Papież św. Damazy I kazał umieścić na grobie św. Marcelego napis opiewający jego zasługi, znany był on jeszcze w VII w., ponieważ nagrobek przechowywano w małym kościółku, do którego płynęły rzesze pielgrzymów. Relikwie zostały przeniesione do kościoła św. Marcelego (San Marcello al Corso) i złożone pod ołtarzem, gdzie są przechowywane do dziś. Część relikwii przechowywano w Cluny, Namurs i Mons.

Kościół San Marcello al Corso, Rzym

ołtarz główny

Legenda podaje, że cesarz zamienił kościół na stajnie, a św. Marceli był tam stajennym.

Patron:
Raciborza, stajennych.

Ikonografia:
Przedstawiany w stroju papieskim przy ośle lub koniu, stojącego w stajni.

Varia:
W Polsce szczególną czcią św. Marceli cieszył się w Raciborzu. Znajdowała się tam kaplica pod jego wezwaniem w kościele Wniebowzięcia NMP. Właśnie w dzień św. Marcelego - 16 stycznia 1241r. - Tatarzy oblegali miasto. Nagle na niebie, w obłokach pojawił się Święty w tak groźnej postawie, że Tatarzy przelękli się tak bardzo, że uciekli w popłochu. Odtąd, aż do roku 1871r. dzień 16 stycznia miasto obchodziło jako święto z uroczystą procesją. Na raciborskim rynku stoi barokowa kolumna maryjna z figurą św. Marcelego na cokole.
.

Św. Paweł Pustelnik

.

Święty pustelnik (zm. 342r.)

Znany również pod imieniem: Paweł z Teb, Paweł Anachoreta.

Urodził się w Dolnych Tebach ok. 230r. w zamożnej chrześcijańskiej rodzinie, odebrał bardzo staranne wychowanie, biegle władał greką i egipskim. Gdy miał 15 lat zmarli mu rodzice i odziedziczył po nich cały majątek. Nim skończył 22 lata wybuchły straszne prześladowania chrześcijan za cesarza Decjusza.

Meister von Messkirch, 1535-40r.

Skrzydło ołtarza z kościoła św. Marcina w Ulm

Paweł schronił się najpierw w domu na wsi, ale gdy dowiedział się, że chce go wydać jego szwagier Piotr, aby przejąć majątek, udał się na pustynię i tam zamieszkał w jaskini. Spędzał czas na modlitwie, żywił się owocami palm. Po trzydziestu latach palma uschła,a w pobliżu nie było żadnych drzew, pustelnik został pozbawiony żywności. Ale Bóg nie opuścił swojego sługi i polecił krukowi, aby mu codziennie przynosił pół bochenka chleba.

 Mattia Preti, 1656-60

Art Gallery of Ontario, Toronto

W tym samym czasie żył Antoni, również pustelnik, nic nie wiedząc o Pawle, przekonany że w jego doskonałej dążności do oderwania się od świata i zaparcia się samego siebie, nikt mu nie zdoła dorównać. Ale Bóg objawił mu, że na tej samej pustyni (puszczy) żyje pustelnik doskonalszy od niego i kazał mu go poszukać.
Św. Antoni posłuszny poleceniu wyruszył w drogę, a kierowany Opatrznością już trzeciego dnia odnalazł Pawła. I starcy przywitali się, a kruk tego dnia przyniósł cały bochenek chleba.

Św. Antoni i św. Paweł - Diego Velasquez, 1635-38

Museo del Prado, Madryt

Następnego dnia Paweł rzekł do Antoniego, że zbliża się godzina jego śmierci, ponieważ Bóg objawił mu, że zobaczy przed śmiercią Antoniego i ten go pogrzebie. Kazał mu wrócić po płaszcz, który tamten dostał od Atanazego, aby mógł w niego zawinąć jego ciało po śmierci.
Antoni uczynił tak ja mu Paweł kazał, gdy wrócił zastał go na klęczkach, ale już bez duszy. Owinął ciało w płaszcz i zmówił modlitwy. Niestety nie miał żadnych narzędzi, aby wykopać grób, ponieważ obawiał się, że dzikie zwierzęta rozszarpią ciało Pawła. Ukląkł i długo się modlił, aż dwa lwy nadbiegły i wykopały dół, w którym złożył ciało Pawła.

Św. Paweł zmarł w 342r., mając 113 lat.

Cesarz Justynian I na miejscu jaskini wybudował klasztor i kościół pod jego wezwaniem. Jego relikwie miano w XII w. przewieźć do Konstantynopola, a w 1240r. krzyżowcy przewieźli je do Wenecji, skąd w 1381r. wywieziono je do Budapesztu. Relikwię głowy otrzymał król Karol IV Luksemburski i umieścił ją w kaplicy zamkowej w Karlsteinie, skąd Ludwik Węgierski przeniósł ją na zamek w Budzie. Spłonęły one jednak podczas najazdu  tureckiego w 1526r. Zachowały się jedynie nieliczne i drobne części relikwii.

Spotkanie św. Antoniego ze św. Pawłem - Sassetta, 1445r.

National Gallery of Art, Waszyngton

Patron:
Filipin, zakonu paulinów, tkaczy, powroźników, wikliniarzy i wytwórców koszy.

Ikonografia:
Przedstawiany jako stary mężczyzna przyodziany w liście lub skóry, z bochenkiem chleba przynoszonym przez kruka, siedzący nad rzeką pod palmą z leżącym obok bochenkiem chleba, zmarły z dwoma lwami obok siebie, ze św. Antonim.

Varia:
W klasztorze na Jasnej Górze (a także w 70 innych wspólnotach paulińskich) co roku odprawiana jest nowenna do św. Pawła Pustelnika, tzw. Pawełki. Każdego dnia modlitwa rozpoczyna się uroczystą procesją do kaplicy Świętego, która jest udekorowana w kolorach flagi paulińskiej, na której biały kolor symbolizuje biel habitu, żółty - pustynię egipską, zielony - palmę, która żywiła św. Pawła oraz czarny jak kruk, który przynosił mu codziennie chleb. Celebrans okadza wystawione relikwie, po czym intonuje jeden z dwóch hymnów z XVII w. o prześladowaniach chrześcijan za czasów Decjusza ("Decjusza gniew...") i życiu św. Pawła ("Śpiewajcie Synowie Ducha Pawłowego"). Na koniec nabożeństwa następuje ucałowanie relikwii przez wiernych. Drogocenny relikwiarz pochodzi z XVII w. i wykonany jest na wzór herbu zakonu: palmy z dwoma lwami po bokach i kruk z chlebem w dziobie.

Uroczystość zewnętrzna z udziałem wiernych, duchowieństwa i konfratrów jest obchodzona w pierwszą niedzielę po 15 stycznia.

Relikwiarz z relikwiami św. Pawła

Klasztor OO. Paulinów, Jasna Góra, Częstochowa

Lektura:
Jakub de Voragine "Złota legenda" - "Żywot św. Pawła Pustelnika"
św. Hieronim "Żywot św. Pawła pierwszego pustelnika"
 .