Św. Alderyk z Le Mans

.

Święty biskup i wyznawca (800-857).

Znany również jako: Aldryk, Audry.

Urodził się 21 czerwca 800 roku, w rodzinie Siona i Geryldy. Mając dwanaście lat chłopiec trafił na dwór Karola Wielkiego, gdzie odebrał staranne wychowanie.

 Kaplica NMP w opactwie p.w. św. Piotra i św. Pawła w Ferrieres

Gdy miał dwadzieścia jeden lat opuścił królewski dwór i udał się do lotaryńskiego Metz, a po otrzymaniu święceń kapłańskich pełnił posługę jako spowiednik na cesarskim dworze Ludwika Pobożnego przez kolejnych dziewięć lat. Po jego śmierci wspierał Karola Łysego, co przypłacił wygnaniem ze swej biskupiej stolicy przez zbuntowanych hrabiów.

Był papieskim legatem króla Akwitanii, Pepina, którego przekonał do zwrotu majątku kościelnego zagarniętego wcześniej przez królewskich namiestników.

W styczniu 832 roku w kościele w Tours został konsekrowany na biskupa Le Mans przez biskupa Landrana I. Jako biskup św. Alderyk zasłynął niezwykłą świętością i wytężoną pracą nad rozbudowaniem diecezji. Odnowił zniszczony i zaniedbany klasztor NMP położony  pomiędzy rzeką a murami Le Mans oraz klasztor św. Wincentego. Do kościoła katedralnego w Le Mans sprowadził w lipcu 838 roku relikwie swoich świętych poprzedników - św. Juliana, św. Turybiusza, św. Pawacjusza i św. Romana.

Brał udział w synodzie w 836 roku w Akwizgranie (Aachen), którego postanowienia dotyczyły głównie przywrócenia dyscypliny kościelnej oraz w synodzie w 846, zwołanym w Paryżu.

Przez ostatnie dwa lata życia był sparaliżowany, zmarł 24 marca 857 roku.

.

Św. Melchior

 .

Jeden z mędrców ze Wschodu, którym gwiazda objawiła drogę do Dzieciątka Jezus. Przybył wraz z Baltazarem i Kacprem z terenów dzisiejszego Iranu, wyznaczając Betlejem jako miejsce narodzin Chrystusa na podstawie proroctwa w Księdze Micheasza.  Po drodze wstąpili na dwór Heroda, który w Jezusie upatrywał rywala.

Pokłon Trzech Króli (św. Melchior klęczy)

Jean Bourdichon, XVw.

Luwr w Paryżu

Królowie złożyli to co mieli najcenniejszego w darze: złoto będące symbolem mądrości, kadzidło jako symbol modlitwy i mirrę - samoopanowania. Złoto - jako królowi, kadzidło jako Bogu, a mirrę - zapowiedź męczeńskiej śmierci jako człowiekowi. Według legend Melchior miał złożyć w darze złoto. Oddali również pokłon Jezusowi i Maryi.

Podczas snu otrzymali wskazówkę, aby do domu wracali inną drogą i nie spotykali się z Herodem. Legenda mówi, że zostali wyświęceni na biskupów przez
św. Tomasza Apostoła.

Sen i droga powrotna Trzech Króli

Ewangeliarz ze Speyer, ok. 1220r.

Badische Landesbibliotek w Karlsruhe

Ewangelia wg św. Mateusza (Mt 2, 1-12) nie podaje imion Mędrców. Pierwszy raz pojawiły się one ok. 520 roku na mozaice w kościele San Apollinare Nuovo w Rawennie (Balthassar, Melchior, Gaspar), te same imiona podaje wiek później
św. Beda Czcigodny.

Z "Żywotu biskupa Eustorgiusza" wiadomo, że cesarzowa św. Helena odkryła szczątki królów w IV w. w Jerozolimie i wysłała je do Konstantynopola. Stamtąd jeszcze w IV w. przewiózł je do kościoła w Mediolanie biskup Eustorgiusz. Jego następca Protazy kazał umieścić cenne relikwie w kamiennym sarkofagu. W 1164r. arcybiskup koloński Rainald Dassel przywiózł do Kolonii cenne relikwie, po zajęciu Mediolanu przez cesarza Fryderyka I Barbarossę.

Ołtarz z relikwiarzem Trzech Króli

Katedra NMP i św. Piotra w Kolonii

Złożono je w złotym sarkofagu wykonanym przez Mikołaja z Verdun w latach 1181-1230. Ma on kształt trzynawowej bazyliki i symbolizuje Boga w Trójcy Świętej. W 1248r. arcybiskup Henryk von Hochstaden położył kamień węgielny pod budowę gotyckiej katedry p.w. św. Piotra i NMP, która miała stać się symbolicznym relikwiarzem dla sarkofagu Trzech Króli. Przetrwał w tym miejscu aż do rewolucji francuskiej, a gdy wojska francuskie zajęły Kolonię kapituła katedralna w tajemnicy wyniosła sarkofag i ukryła go. Wrócił do Kolonii w 1804r.

Podobną wersję historii relikwii opisuje karmelita Jan z Hildesheim w "Historia Trium Regum" z XIV w.

Szymon Czechowicz, XVIIIw.

Gallery of Art we Lwowie

Kult Trzech Króli w Polsce szerzył się od XIV wieku. Kościoły i kaplice pod ich wezwaniem znajdują się m.in. w Kolnie, Pietrzwałdzie, Starej Wsi, Kliczkowie i Radostowie. W gnieźnieńskiej katedrze znajduje się obraz przedstawiający hołd z przełomu XVII i XVIII wieku i srebrna plakieta reliefowa z XVIII wieku. W kościele p.w. NMP w Książnicach Wielkich można zobaczyć scenę pokłonu w poliptyku pochodzącym z pracowni Wita Stwosza.

Antyfonarz papieża Aleksandra VI

Italia, ok. 1492r.

Patron:
Kolonii, podróżujących.

Ikonografia:
Przedstawiany w bogatych, wschodnich szatach. Jego atrybutem jest: złoto, korona.

Pier Pado Olivieri, 1599r., marmur

Kaplica Gaetanich w kościele p.w. św. Pudencjany w Rzymie

Impresje muzyczne:
Johann Sebastian Bach "Epiphany Mass" BWV611/1
Pedro de Escobar "In nativitate et Epiphanie Domini"
Georg Friedrich Handel "Ab Oriente venerunt magi"
Maurice Durufle "Prelude sur l'Introit de l'Epiphanie" (1961)

Edward Burne-Jones, 1880r.

Birmingham Museums and Art Gallery

Varia:
Święto Objawienia Pańskiego (Epifania) jest jednym z pierwszych świąt, jakie Kościół obchodził uroczyście, począwszy od końca IV wieku, oddzielnie od Bożego Narodzenia.


Tradycja święcenia kadzidła i złota wykształciła się na przełomie XV i XVI w, a kredy od XVIII w. Istnieje zwyczaj, że poświęconą kredą w Trzech Króli wypisuje się nad wejściem do domu +C +M +B z bieżącym rokiem - Christus Mansionem Benedicat (niech Chrystus błogosławi temu domowi). Św. Augustyn podaje też inną interpretację tego skrótu: Christus Multuorum Benefactor (Chrystus dobroczyńcą wielu). W Polsce  przyjęło się, iż są to pierwsze litery imion trzech króli.

Michele di Michele Ciampanti, 1470r.

Lindenau-Museum w Altenburgu

Przysłowia:
Na Trzech Króli słońce świeci, wiosna do nas pędem leci.
W święto Trzech Króli każdy się pod kożuchem tuli.
Gdy Trzech Króli mrozem trzyma, będzie jeszcze długa zima.

Lektura:
bł. Jakub de Voragine "Złota legenda"
.

Św. Telesfor

.

Święty papież (zm. 136).

Następca papieża św. Sykstusa I, został wybrany papieżem w roku 125.
Był ósmym papieżem (wg listy kard. Mercati z 1942).

Urodził się w Terranuova di Calabria (Terranova da Sibari), przed przybyciem do Rzymu najprawdopodobniej żył jako pustelnik w Palestynie i Egipcie.

W czasie swego pontyfikatu walczył zdecydowanie z herezją gnostycką. Niektórzy historycy przypisują św. Telesforowi wydanie rozporządzenia wprowadzającego zwyczaj odprawiania trzech Mszy Św. w Boże Narodzenie oraz hymn "Gloria" we Mszy, a także wprowadzenie siedmiotygodniowego postu przed Wielkanocą.

Męczeństwo św. Telesfora

Grawiura z II poł. XVIIIw., Hiszpania

Św. Ireneusz oraz Euzebiusz w swojej "Historii Kościoła" podają, że św. Telesfor zginął jako męczennik, który został pochowany w bazylice św. Piotra.

Bazylika p.w. św. Piotra w Rzymie

Figura znajduje się na ancie na wprost wejścia z placu św. Piotra

Ikonografia:
Przedstawiany w szatach papieskich. Jego atrybutem jest: paliusz, mitra, palma, księga.

.

Św. Ferreol z Uzes

.

Święty biskup (530-581).

Znany również jako: Ferriol.

Katedra p.w. św. Teodoryka w Uzes, Langwedocja

Urodził się w Narbonne, jako syn senatora Ansberta i Blytyldy. Chłopiec po osiągnięciu odpowiedniego wieku został oddany pod opiekę Roryka z Uzes i swego wuja, św. Firmina. Po jego śmierci, Ferreol został wybrany piątym biskupem Uzes w wieku 32 lat i konsekrowany przez biskupa Arles, Sapaudusa.

Założył opactwo benedyktyńskie pod wezwaniem swego patrona, męczennika Ferreola. Sam napisał regułę, która zachowała się do czasów współczesnych.

Św. Ferreol wiele energii poświęcał nawracaniu żydów w swojej diecezji. Często zapraszał ich do siebie, przy okazji nauczając prawd wiary. Jego wrogowie oskarżyli go przed królem o spiskowanie przeciw władzy królewskiej. W 555 roku biskup został skazany na wygnanie przez Childeberta I, z którego wrócił po trzech latach, przekonując króla swoją wiarą i pobożnością.

Relikwiarz św. Ferreola

Katedra w Uzes

Zmarł 4 stycznia 581 roku, został pochowany w kościele p.w. św. Piotra
i św. Pawła w Uzes. Jego relikwie znajdują się w katedrze p.w. św. Teodoryka w Uzes.

Kościół w Uzes wspomnienie św. Ferreola obchodzi 9 maja.

Ikonografia:
Przedstawiany w stroju biskupa. Jego atrybutem jest: mitra, pastorał, księga, katedra.

.

Św. Genowefa z Paryża

.

Święta dziewica (422-500).

Urodziła się w Nanterre, niedaleko Paryża. Co do jej pochodzenia źródła podają różne wersje - że pochodziła z rycerskiego rodu, a to że była prostą pasterką.  Gdy miała siedem lat do jej rodzinnej wioski przybył św. German z Auxerre, który pielgrzymował razem ze św. Lupusem z Troyes do Brytanii, aby tam zwalczać herezje pelagiańskie. Poradził on Genowefie, aby swoje życie poświęciła Bogu.

Elisabeth Louise Vigee Le Brun - Św. Genowefa (1831)

Muzeum w Louvecienne

W wieku 15 lat, po śmierci rodziców, przeniosła się do Paryża i zamieszkała ze swoją babcią, gdzie z rąk miejscowego biskupa otrzymała welon dziewicy poświęconej Bogu.
Namówiła mieszańców miasta, aby wznieśli kościół dla upamiętnienia św. Dionizjusza (Denisa), biskupa i patrona Paryża.

Podczas najazdu Atylli w 451r. zatrzymała mieszkańców w mieście zalecając im modlitwę i post, przepowiadając że nic złego im się nie stanie. Uratowała miasto od głodu, jaki mu zagrażał, gdy oblegali je Frankowie. Prowadziła działalność dobroczynną nie tylko w Paryżu, ale i w Tours, Meaux i Orleanie, a wieści o jej dobroci szybko się rozprzestrzeniały.
Mimo tego wycierpiała wiele zniewag i prześladowań, skończyły się one dopiero gdy św. German wysłał jej pobłogosławiony chleb w dowód uznania jej działalności i na znak szacunku dla niej.

Na jej prośbę Klodwig wybudował na wzgórzu kościół poświęcony św. Piotrowi i św. Pawłowi. Górę zaczęto nazywać górą św. Genowefy.

Kościół św. Stefana (St. Etienne-du-Monde) w Paryżu

 
Gdy zmarła jej relikwie początkowo były przechowywane w kościele wybudowanym na jej prośbę, a który zaczęto z czasem nazywać kościołem św. Genowefy. Największy cud za jej wstawiennictwem odnotowano gdy w mieście wybuchła epidemia ergotyzmu (niebezpiecznej choroby wywoływanej przez spożywanie mąki zarażonej grzybami buławinki czerwonej i zawierającej sporysz) i szkatułę z kośćmi Genowefy przeniesiono w uroczystej procesji do katedry. Kiedy papież Innocenty II odwiedził Paryż w następnym roku, zalecił organizację corocznych festynów mających upamiętnić to wydarzenie.

Św. Genowefa - obraz z XIX w.

Po wydobyciu relikwii z grobu złożono je w relikwiarzu ufundowanym przez św. Eliasza. Gdy Normandowie zagrażali miastu, relikwie wyniesiono potajemnie w 845r. i sprowadzono je z powrotem dopiero 10 lat później. Kościół w którym była pochowana z upływem lat ulegał zniszczeniu, więc w 1746r. przeniesiono relikwie do nowego, neoklasycznego kościoła.

Rewolucjoniści spalili je publicznie na placu de Greve w 1793r., a część z nich rozkradziono.  Kościół, w którym znajdowały się relikwie św. Genowefy zamieniono na świecki Panteon.

Pierre-Cecile Puvis de Chavanne - Życie św. Genowefy (fresk, 1877)

Panteon, Paryż

Część relikwii, które udało się uratować, wróciła do kościoła za panowania Ludwika XVIII i tam znajdowały się do 1830r., gdy znowu kościół został ponownie przekształcony w Panteon. Całkowicie je zniszczono  w 1871r. Obecnie miejscem jej kultu jest paryski kościół św. Stefana ze Wzgórza (St. Etienne-du-Mond), gdzie znajdują się resztki sarkofagu.

Sarkofag w kościele p.w. św. Stefana (St. Etienne-du-Mond) w Paryżu

Jej kult sięga starożytności, wspomina o nim wydane w 592r. w Auxerre "Martyrologium Hieronima"  czy św. Grzegorz z Tours w swoich pismach.

Patronka:
Paryża i Francji, dziewic, pasterzy, producentów świec woskowych, rybaków, rzemieślników, żołnierzy i winiarzy. Wzywana w obronie przed gorączką, ulewnymi deszczami, powodziami czy innymi katastrofami.

Ikonografia:
Przedstawiana jako pasterka pasąca owce, jako młoda mniszka, z dwoma kluczami Paryża przy pasie, ze świecą lub gdy przywraca wzrok niewidomemu. Jej atrybutami są: anioł i księga, czasza, medalik, kądziel, kij pasterski, owca, dwa klucze.

Legenda:
Gdy Genowefa modliła się diabeł, który chciał jej przeszkodzić gasił płomień jej świecy, ale anioł z powrotem ją zapalał.

Lektura:
Jakub de Voragine "Złota legenda" - "Życie świętej Genowefy"