Św. Benedykt z Wearmouth-Jarrow OSB

.

Święty opat i wyznawca (628-690).

Znany również pod imieniem: Benet Biscop, Biscop Baducing.

Biscop Baducing urodził się w rodzinie angielskiej szlachty. Dorastał na dworze króla Bernicji Oswy z Nortumbrii, ciesząc się jego względami i poważaniem. Po pielgrzymce do Rzymu, mając 25 lat, zrzekł się swego majątku i pozycji, poświęcając się modlitwie i studiowaniu Pisma Świętego. W 666r. wstąpił do francuskiego klasztoru św. Honorata niedaleko Cannes, przyjmując imię Benedykt (Benet), spędzając wśród mnichów dwa lata.

W 668r. wyruszył do Anglii z nowo mianowanym przez papieża św. Witaliana arcybiskupem Canterbury Teodorem, pochodzącym z Grecji, jako jego tłumacz i doradca. Po objęciu przez Teodora stolicy arcybiskupiej, mianował on Benedykta opatem u św. Piotra i Pawła w Canterbury, funkcję tę sprawował dwa lata.

Św. Benedykt niesie Bazylikę św. Piotra z Rzymu do Anglii

Fresk, anonim, VIII w.

W 674r. król Nortumbrii Egfryd podarował Benedyktowi ziemię w Wearmouth, wybudował on na niej klasztor św. Piotra, wybudowany na wzór europejski i stanowiący wzorzec dla innych klasztorów. Papież w 678r. zwolnił klasztor z kontroli zewnętrznej. Król był tak zachwycony sukcesem klasztoru św. Piotra, że podarował Benedyktowi ziemię w Jarrow i polecił wybudować drugi klasztor. Wzniesiono siostrzany klasztor pod wezwaniem św. Pawła, Benedykt mianował Ceolfryda przełożonym i polecił mu wraz z 20 mnichami (wśród nich znajdował się młody Beda, nazywany później Czcigodnym) udać się do Jarrow.

Nowe klasztory zostały zbudowane przez sprowadzonych z Francji rzemieślników z kamienia, co było nowością w Anglii, a kościoły doświetlono oknami ze szkła. Benedykt starał się wprowadzić jak najwięcej z rzymskiego rytuału do angielskiego kultu. Z piątej i ostatniej swojej podróży do Rzymu w 679r. przywiózł relikwie, mszały, obrazy, szaty i paramenta liturgiczne. Zaprosił Jana Archikantora z Bazyliki św. Piotra w Rzymie, aby nauczył jego mnichów śpiewu liturgicznego.
Klasztor posiadał skryptorium i wielką bibliotekę, zawierająca kilkaset woluminów, a rękopisy kopiowane w skryptorium były bardzo cenione na kontynencie, zwłaszcza Kodeks Amiatyński - najstarszy zachowany manuskrypt zawierającym pełny tekst Wulgaty.

Witraż z katedry p.w. św. Jana Chrzciciela w Norwich

Benedykt wyjeżdżając do Rzymu w 686r. mianował Ceolfryda na opata Jarrow, a Eosterwina na opata Wearmouth, ale jeszcze przed swoją śmiercią mówił, że oba klasztory powinny funkcjonować jako jeden klasztor w dwóch miejscach.

Wearmouth-Jarrow mocno ucierpiało podczas najazdu Duńczyków w 860r., zostało całkowicie opuszczone pod koniec IX w. Niektóre źródła podają, że przez jakiś czas przebywało tam kilku mnichów. Opactwo ostatecznie rozwiązał Henryk VIII.

Jarrow

 Jarrow - tablica - kamień węgielny.
Obecnie wmurowana w łuku prezbiterium.

Benedykt z powodu postępującego paraliżu ostatnie trzy lata swojego życia spędził przykuty do łóżka. Swoje cierpienie znosił z wiarą i cierpliwością. Nie przeszkodziło mu to w dalszej pracy nad Regułą i zakupie książek do klasztornej biblioteki.

Zmarł 12 stycznia 690r. w Wearmouth i został tam pochowany. Jego relikwie przeniesiono w 980r. do opactwa w Thorney. Opactwo w Glastonbury było również w posiadaniu relikwii św. Benedykta.

Jego klasztory pod bezpośrednim patronatem papieża rozpoczęły złoty wiek Kościoła w Anglii.

Wearmouth

Część wieży i zachodnia ściana zachowały się od VII w.

Patron:
Angielskich benedyktynów, muzyków i malarzy.

Ikonografia:
Przedstawiany jako benedyktyński opat (czasami w stroju biskupim) stojący nad rzeką Tyne, z dwoma opactwami w tle. Lub też ze swoim uczniem - Bedą Czcigodnym.
.

Św. Witalis z Gazy

.

Święty mnich i pustelnik (zm. 625r.)

Znany również pod imieniem: Witalis z Aleksandrii.

W wieku 60 lat wyruszył do Aleksandrii i tam w ciągu dnia pracował jako robotnik,
a wieczorem za swoje dzienne wynagrodzenie wynajmował prostytutkę i proponował jej spędzenie za te pieniądze nocy bez grzechu. Jeśli się zgadzały nauczał je i modlił się razem z nimi. Jego postępowanie wzbudzało wiele sensacji, plotek i podejrzeń, ale wszelkie dochodzenia oczyszczały go z zarzutów i ukazywały, że w jego postępowaniu nie było nie niewłaściwego.

Wiele z tych kobiet porzuciło swoje dotychczasowe zajęcia i zaczęło nowe, pobożne życie.

 W 625r. w Aleksandrii pewien mężczyzna, który widząc go jak opuszczał dom publiczny uderzył go w głowę. Witalis wrócił do siebie i zmarł w czasie modlitwy.
.

Św. Dermot z Inis Clothrann

.

Święty opat i wyznawca (zm. w 542).

Znany również jako: Diarmaid, Diermit, Dermod, Diermedus, Diermetus, Diermitius.

Pochodził z książęcej rodziny, był najmłodszym synem Lugny i Dedivy, która oprócz Dermota wydała na świat kilku innych świętych - św. Senana z Laraghbrine, św. Cailina z Fenagh, św. Manchina, św. Felima z Kilmore, św. Daigha z Inniskeen oraz św. Femię.

 Pozostałości kościoła na Inis Clothrann

Św. Dermot około roku 530 założył opactwo na wyspie Inis Clothrann (Inchcleraun), położonej na jeziorze Lough Ree (Loch Ri, Loch Ribh), w diecezji Ardagh, na tej samej, na której miała zostać pochowana legendarna królowa Maeve. W krótkim czasie oprócz opactwa na wyspie wybudowano aż siedem kościołów (stąd czasami nazywano ją wyspą siedmiu kościołów), do naszych czasów zachowały się ruiny trzech z nich.

Jego pobożność i wiedza szybko przyciągnęły licznych uczniów na wyspę. Był nie tylko dobrym nauczycielem, ale też wybitnym pisarzem i poetą. Wśród jego duchowych uczniów znajdował się św. Kieran z Clonmacnoise, któremu pomagał przy zakładaniu klasztoru przy ujściu rzeki Shannon.

Inis Clothrann w "History of County Longford"

Opactwo na Inis Clothrann wielokrotnie podczas najazdów niszczono i ograbiano, za każdym razem przywracano jego świetność. Aż do czasów reformacji wyspa była znanym centrum pielgrzymkowym, w 1541 roku opactwo rozwiązano na rozkaz Henryka VIII.
.

Św. Alderyk z Le Mans

.

Święty biskup i wyznawca (800-857).

Znany również jako: Aldryk, Audry.

Urodził się 21 czerwca 800 roku, w rodzinie Siona i Geryldy. Mając dwanaście lat chłopiec trafił na dwór Karola Wielkiego, gdzie odebrał staranne wychowanie.

 Kaplica NMP w opactwie p.w. św. Piotra i św. Pawła w Ferrieres

Gdy miał dwadzieścia jeden lat opuścił królewski dwór i udał się do lotaryńskiego Metz, a po otrzymaniu święceń kapłańskich pełnił posługę jako spowiednik na cesarskim dworze Ludwika Pobożnego przez kolejnych dziewięć lat. Po jego śmierci wspierał Karola Łysego, co przypłacił wygnaniem ze swej biskupiej stolicy przez zbuntowanych hrabiów.

Był papieskim legatem króla Akwitanii, Pepina, którego przekonał do zwrotu majątku kościelnego zagarniętego wcześniej przez królewskich namiestników.

W styczniu 832 roku w kościele w Tours został konsekrowany na biskupa Le Mans przez biskupa Landrana I. Jako biskup św. Alderyk zasłynął niezwykłą świętością i wytężoną pracą nad rozbudowaniem diecezji. Odnowił zniszczony i zaniedbany klasztor NMP położony  pomiędzy rzeką a murami Le Mans oraz klasztor św. Wincentego. Do kościoła katedralnego w Le Mans sprowadził w lipcu 838 roku relikwie swoich świętych poprzedników - św. Juliana, św. Turybiusza, św. Pawacjusza i św. Romana.

Brał udział w synodzie w 836 roku w Akwizgranie (Aachen), którego postanowienia dotyczyły głównie przywrócenia dyscypliny kościelnej oraz w synodzie w 846, zwołanym w Paryżu.

Przez ostatnie dwa lata życia był sparaliżowany, zmarł 24 marca 857 roku.

.

Św. Melchior

 .

Jeden z mędrców ze Wschodu, którym gwiazda objawiła drogę do Dzieciątka Jezus. Przybył wraz z Baltazarem i Kacprem z terenów dzisiejszego Iranu, wyznaczając Betlejem jako miejsce narodzin Chrystusa na podstawie proroctwa w Księdze Micheasza.  Po drodze wstąpili na dwór Heroda, który w Jezusie upatrywał rywala.

Pokłon Trzech Króli (św. Melchior klęczy)

Jean Bourdichon, XVw.

Luwr w Paryżu

Królowie złożyli to co mieli najcenniejszego w darze: złoto będące symbolem mądrości, kadzidło jako symbol modlitwy i mirrę - samoopanowania. Złoto - jako królowi, kadzidło jako Bogu, a mirrę - zapowiedź męczeńskiej śmierci jako człowiekowi. Według legend Melchior miał złożyć w darze złoto. Oddali również pokłon Jezusowi i Maryi.

Podczas snu otrzymali wskazówkę, aby do domu wracali inną drogą i nie spotykali się z Herodem. Legenda mówi, że zostali wyświęceni na biskupów przez
św. Tomasza Apostoła.

Sen i droga powrotna Trzech Króli

Ewangeliarz ze Speyer, ok. 1220r.

Badische Landesbibliotek w Karlsruhe

Ewangelia wg św. Mateusza (Mt 2, 1-12) nie podaje imion Mędrców. Pierwszy raz pojawiły się one ok. 520 roku na mozaice w kościele San Apollinare Nuovo w Rawennie (Balthassar, Melchior, Gaspar), te same imiona podaje wiek później
św. Beda Czcigodny.

Z "Żywotu biskupa Eustorgiusza" wiadomo, że cesarzowa św. Helena odkryła szczątki królów w IV w. w Jerozolimie i wysłała je do Konstantynopola. Stamtąd jeszcze w IV w. przewiózł je do kościoła w Mediolanie biskup Eustorgiusz. Jego następca Protazy kazał umieścić cenne relikwie w kamiennym sarkofagu. W 1164r. arcybiskup koloński Rainald Dassel przywiózł do Kolonii cenne relikwie, po zajęciu Mediolanu przez cesarza Fryderyka I Barbarossę.

Ołtarz z relikwiarzem Trzech Króli

Katedra NMP i św. Piotra w Kolonii

Złożono je w złotym sarkofagu wykonanym przez Mikołaja z Verdun w latach 1181-1230. Ma on kształt trzynawowej bazyliki i symbolizuje Boga w Trójcy Świętej. W 1248r. arcybiskup Henryk von Hochstaden położył kamień węgielny pod budowę gotyckiej katedry p.w. św. Piotra i NMP, która miała stać się symbolicznym relikwiarzem dla sarkofagu Trzech Króli. Przetrwał w tym miejscu aż do rewolucji francuskiej, a gdy wojska francuskie zajęły Kolonię kapituła katedralna w tajemnicy wyniosła sarkofag i ukryła go. Wrócił do Kolonii w 1804r.

Podobną wersję historii relikwii opisuje karmelita Jan z Hildesheim w "Historia Trium Regum" z XIV w.

Szymon Czechowicz, XVIIIw.

Gallery of Art we Lwowie

Kult Trzech Króli w Polsce szerzył się od XIV wieku. Kościoły i kaplice pod ich wezwaniem znajdują się m.in. w Kolnie, Pietrzwałdzie, Starej Wsi, Kliczkowie i Radostowie. W gnieźnieńskiej katedrze znajduje się obraz przedstawiający hołd z przełomu XVII i XVIII wieku i srebrna plakieta reliefowa z XVIII wieku. W kościele p.w. NMP w Książnicach Wielkich można zobaczyć scenę pokłonu w poliptyku pochodzącym z pracowni Wita Stwosza.

Antyfonarz papieża Aleksandra VI

Italia, ok. 1492r.

Patron:
Kolonii, podróżujących.

Ikonografia:
Przedstawiany w bogatych, wschodnich szatach. Jego atrybutem jest: złoto, korona.

Pier Pado Olivieri, 1599r., marmur

Kaplica Gaetanich w kościele p.w. św. Pudencjany w Rzymie

Impresje muzyczne:
Johann Sebastian Bach "Epiphany Mass" BWV611/1
Pedro de Escobar "In nativitate et Epiphanie Domini"
Georg Friedrich Handel "Ab Oriente venerunt magi"
Maurice Durufle "Prelude sur l'Introit de l'Epiphanie" (1961)

Edward Burne-Jones, 1880r.

Birmingham Museums and Art Gallery

Varia:
Święto Objawienia Pańskiego (Epifania) jest jednym z pierwszych świąt, jakie Kościół obchodził uroczyście, począwszy od końca IV wieku, oddzielnie od Bożego Narodzenia.


Tradycja święcenia kadzidła i złota wykształciła się na przełomie XV i XVI w, a kredy od XVIII w. Istnieje zwyczaj, że poświęconą kredą w Trzech Króli wypisuje się nad wejściem do domu +C +M +B z bieżącym rokiem - Christus Mansionem Benedicat (niech Chrystus błogosławi temu domowi). Św. Augustyn podaje też inną interpretację tego skrótu: Christus Multuorum Benefactor (Chrystus dobroczyńcą wielu). W Polsce  przyjęło się, iż są to pierwsze litery imion trzech króli.

Michele di Michele Ciampanti, 1470r.

Lindenau-Museum w Altenburgu

Przysłowia:
Na Trzech Króli słońce świeci, wiosna do nas pędem leci.
W święto Trzech Króli każdy się pod kożuchem tuli.
Gdy Trzech Króli mrozem trzyma, będzie jeszcze długa zima.

Lektura:
bł. Jakub de Voragine "Złota legenda"
.