Św. Mateusz Ewangelista

.

Święty apostoł (zm.ok.60r.).

Znany również jako: Lewi, Apostoł Etiopii.

Alvise Vivarini, ok. 1480r.

Gallerie dell'Accademia w Wenecji

O życiu syna Alfeusza (Mk 2,14) przed spotkaniem z Panem Jezusem wiadomo niewiele.Był celnikiem (Łk 5,27), poborcą podatkowym, na służbie Rzymu, dlatego też uznawany był przez żydów za "nieczystego" - mało, że obracał pieniędzmi uznawanymi za nieczyste, to jeszcze pracował dla obcego władcy. Pewnego dnia, ujrzał go Pan Jezus i powołał siedzącego za stołem celnika do pójścia za Nim. Sam Mateusz pisał o tym: "Odchodząc stamtąd, Jezus ujrzał człowieka siedzącego w komorze celnej, imieniem Mateusz, i rzekł do niego: "Pójdź za Mną". On wstał i poszedł za Nim" (Mt 9,9).

Powołanie św. Mateusza

Vittore Carpaccio, 1502r.

Schola di San Giorgio degli Schiavoni w Wenecji

Powołanie św. Mateusza

James Tissot, 1886-1894

Brooklyn Museum w Nowym Jorku

Bezpośrednio po swym powołaniu św. Mateusz urządza ucztę dla Jezusa, jego uczniów i przyjaciół celników, czym zgorszył faryzeuszy (Mt 9,10; Mk 2,05; Łk 5, 29-30). Towarzyszył odtąd Panu Jezusowi w życiu publicznym, był świadkiem jego nauczania i czynionych cudów, które potem spisał, dla nawróconych z judaizmu.

Vincenzo Campi, 1588r.

Kościół pw. św. Franciszka z Asyżu w Pawii, Lombardia

Ewangelie niewiele o nim wspominają, znajduje się m.in. w wykazie 12 Apostołów.

Po śmierci Pana Jezusa brał udział w wyborze Apostoła Macieja. Otrzymał Ducha św. w dniu Zielonych Świątek  i pozostawał w Jerozolimie wraz z innymi uczniami aż do czasu gdy rozeszli się po świecie, aby głosić Ewangelię, co miało miejsce około roku 42.

Guido Reni, 1635-40

Pinakoteka na Watykanie

Istnieją rozbieżności co do miejsca pobytu św. Mateusza, Ojcowie Kościoła i historycy kościelni podają, że apostołował w Etiopii, Persji, Syrii i Macedonii. Najprawdopodobniejsza wydaje się Etiopia.

Święty Apostoł zmarł około roku 60, niektóre źródła hagiograficzne podają, że śmiercią męczeńską. Około V wieku relikwie św. Mateusza dotarły do Velia, w Lukanii. W 1080 roku odnalazł je św. Alfan w Palermo. Przeniesiono je uroczyście 6 maja do katedry w Salerno, gdzie znajdują się do dzisiaj. Co roku, 21 września, ku czci świętego, z katedry do ratusza wyrusza uroczysta procesja z relikwiami.

Katedra pw. św. Mateusza w Salerno, Kampania

Procesja ku czci św. Mateusza w Salerno

Najstarsze wizerunki św. Mateusza na ziemiach polskich znajdują się w kościele pw. Trójcy Przenajświętszej w Strzelnie (tympanon z XIII wieku) oraz w katedrze pelplińskiej (rzeźba i stalle z XV wieku). W dzień św. Mateusza urządzano jarmarki na których kupowano ciepłe czapki i kożuchy.

Caravaggio, 1602r.

Kościół pw. św. Ludwika Francuskiego w Rzymie

Kaplica Contarelli

Patron:
Diecezji i miasta Salerno, diecezji trewirskiej. Księgowych, pracowników kantorów, celników, urzędników podatkowych, straży granicznej, stolarzy, krawców, rzeźników, ciastkarzy, strażaków.

Ikonografia:
Przedstawiany jako starzec, w długiej szacie. Jego atrybutem jest: księga i pióro, anioł, topór, lanca, torba podróżna.

Męczeństwo św. Mateusza

Caravaggio, 1599r.

Kościół pw. św. Ludwika Francuskiego w Rzymie

Impresje muzyczne:
Jan Sebastian Bach "Pasja wg św. Mateusza" (1729, BWV244)
Mikołaj Zieleński "Constitutes eos" (symfonia sacra)
Mikołaj Zieleński "Posuisti Domine" (symfonia sacra)
Mikołaj Zieleński "Vos secuti estis me" (pseudomonodia na 2 głosy)

Lorenzo Ghiberti, 1419-23

Kościół pw. św. Michała (Orsanmichele) we Florencji, Toskania

Impresje filmowe:
"Holy City" (Etienne Arnaud, 1912)
"I.N.R.I." (Robert Wiene, 1923)
"Golgota" (Julien Duvivier, 1935)
"Il re dei re" (Nicholas Ray, 1961)
"Ewangelia wg św. Mateusza" (Pier Paolo Pasolini, 1964)
"Piłat i inni" (Andrzej Wajda, 1972)
"Mesjasz" (Roberto Rossellini, 1975)
"Jezus z Nazaretu" (Franco Zefirelli, 1977)

Wskrzeszenie królewskiego syna/Poskromienie magów/Męczeństwo św. Mateusza

"Żywoty świętych" J.de Vignay, XV w.

Przysłowia:
Do św. Mateusza nie zdejmuj kapelusza, a po św. Mateuszu kiep kto chodzi w kapeluszu.
Gdy św. Mateusz w śniegu przybieżał, będzie po pas całą zimę leżał.
Na św. Mateusza słońce grzeje, po św. Mateuszu wiatr ciepło powieje.
Św. Mateusz dodaje chłodu i raz ostatni odbiera miodu.
Pogoda na św. Mateusza cztery niedziele nie rusza.

 Kościół pw. Wszystkich Świętych w Horstead, Norfolk

.

Św. Oranna

.

Święta wyznawczyni (VI w.).

Znana również jako: Orana, Oranda, Othranna.

 Źródło z figurą św. Oranny w Berus, Kraj Saary

Miała urodzić się jako iroszkocka księżniczka, córka króla Frocharda. Za przykładem obu swoich braci - św. Wendelina i św. Fiakra - opuściła dom rodzinny, aby służyć Panu Bogu. Razem z przyjaciółką Cyryllą wyruszyła nad Mozelę, gdzie obie pomagały misjonarzom.

Gdy głucha od wczesnych lat dziecięcych Oranna cudem odzyskała słuch, postanowiła poświęcić się całkowicie modlitwie i umartwieniom. W pustelni spędziła kilka ostatnich lat swojego życia. Zmarła w opinii świętości.

Pochowana nieopodal Berus, wkrótce nad jej grobem wystawiono małą kaplicę. Jej kult szerzyli norbertanie z Wadgassen. Ich staraniem 3 maja 1480 roku, w obecności biskupa pomocniczego Metzu, zbadano relikwie, a wyniki badań zapisano, po czym ciało świętej ubrano w nowe szaty i złożono w sarkofagu, który przeniesiono w uroczystej procesji do kościoła pw. św. Marcina w Berus. Kaplicę poświęconą świętej sprzedano w 1814 roku, zaniedbana obracał się powoli w ruinę. W czasie II wojny światowej relikwie wyniesiono i ukryto, najpierw w Lebach, później w Saarlouis. Zniszczoną doszczętnie w czasie wojny kaplicę odbudowano, wzorując się na zachowanych rysunkach, a we wrześniu 1969 roku ponownie umieszczono w niej relikwie św. Oranny.

 Kaplica pw. św. Oranny w Berus, Kraj Saary

Zachował się zwyczaj pielgrzymowania do kaplicy św. Oranny w poniedziałek po trzeciej niedzieli września.

Patronka:
Młodych kobiet, osób niesłyszących. Wzywana w obronie przed bólem ucha i zawrotami głowy.

Ikonografia:
Przedstawiana jako pustelnica. Jej atrybutem jest: krzyż, włosiennica, ucho.
.

Św. Matern z Kolonii

.

Święty biskup i wyznawca (ok.285-315).

Znany również jako: Maternus, Matern II, Apostoł Alzacji.

Katedra pw. św. Piotra w Trewirze, Nadrenia

Był pierwszym biskupem Kolonii, trzecim biskupem Trewiru; niektóre źródła hagiograficzne podają, że był objął również stolicę biskupią w Tongeren. Znany ze swej pobożności, olbrzymiej wiedzy i pokory, cieszył się zaufaniem wielu władców, którzy zasięgali jego rady w ważkich sprawach. W październiku 313 roku brał udział w synodzie, zwołanym przez cesarza Konstantyna do Rzymu, którego głównym zadaniem było rozwiązanie sporu pomiędzy donatystami (zwolennicy biskupa Kartaginy Donata, negujący m.in. ważność sakramentów, jeśli sprawował je kapłan w stanie grzechu; sprzeciwiali się oni również powrotowi do Kościoła tych, którzy się wyrzekli wiary podczas prześladowań) i prawowiernym biskupem Cecylianem. Rok później, w sierpniu 314 roku, św. Matern został ponownie poproszony przez cesarza Konstantyna do udania się na synod, tym razem w Arles. Potępiono na nim ponownie donatystów, a także zajmowano się ustaleniami daty Wielkanocy, konsekracji biskupiej stolicy oraz zakazem sprawowania Mszy św. przez diakonów. Zmarł w opinii świętości w 315 roku.

Kaplica pw. św. Materna w Koenigsfeld, Nadrenia

Legendy związane z żywotem św. Materna mówią o nim, że jako diakon towarzyszył św. Euchariuszowi, którego św. Piotr wysłał z misją ewangelizacyjną do Galii. Razem z nimi wyruszył również subdiakon Walerian. gdy przybyli do Ellelum (Ehl) nad Renem Matern niespodziewanie zmarł. Obaj towarzysze podróży powrócili do św. Piotra, błagając go aby przywrócił do życia pobożnego Materna. Co też się stało.

 Katedra pw. NMP i św. Piotra w Kolonii, Nadrenia

Na Śląsku ufundowano aż dwanaście kościółów pod wezwaniem św. Materna. Kościół św. Walentego w Gdańsku Matarni pierwotnie nosił imię świetego biskupa Kolonii (stąd nazwa Matarnia). Istnienie kościoła pod tym wezwaniem potwierdzają dokumenty wizytatora z XVI wieku. Wizerunek św. Materna znajduje się w herbie Lubomierza.

 Kościół Wniebowzięcia NMP i św. Materna w Lubomierzu, Dolny Śląsk

Figura św. Materna w Lubomierzu, Dolny Śląsk

Patron:
Wzywany w obronie przed gorączką i chorobami zakaźnymi. Opiekun winorośli.

Ikonografia:
Przedstawiany jako biskup. Jego atrybutem jest: mitra, paliusz, pastorał, 3 infuły lub kościół z 3 wieżami (symbolizujący trzy stolice biskupie).
.

Św. Amat z Sion

.

Święty biskup i wyznawca (zm. 690).

Znany również jako: Amatus, Aime, Amat z Sitten.

 Jacques Callot, grawiura, ok. 1630r.

Był pustelnikiem nieopodal kaplicy Matki Bożej na Skale w dolinie Rodanu, zanim w 669 roku został wybrany biskupem Sionu (Sitten). Sprawując tę godność przez pięć lat dał się poznać jako żywa ilustracja cnót.

Mapa Sionu (Sitten) z 1642r.

"Topographia Helvetiae, Rhaetiae et Valesiae"

Biskup nie mogąc znieść postępowania srogiego i wszechwładnego majordoma Neustrii Ebroina, kilkakrotnie go napominał, aż w końcu słaby król, Teudoryk III, za namową Ebroina wygnał św. Amata. Początkowo dostojnik schronił się w benedyktyńskim opactwie św. Furseusza w Peronne, gdzie został bardzo życzliwie przyjęty przez opata, a kilka ostatnich lat swego życia spędził w klasztorze w Breuil, gdzie zmarł w 690 roku.

 Plan Douai z wyróżnioną kolegiatą św. Amata

W maju 870 roku doczesne szczątki biskupa Sionu przeniesiono do Soissons, a potem do Douai. Tam, 17 października 1260 roku, miała miejsce uroczysta translacja relikwii. Biskup miejsca, Gerard, wraz z trzema innymi biskupami, przenieśli na swych ramionach sarkofag do kolegiaty (wybudowanej około 950 roku na polecenie hrabiego Flandrii, Arnulfa I). Tam też spoczywały relikwie, aż do 1801 roku, do czasu gdy zburzono świątynię.

Ikonografia:
Przedstawiany w stroju biskupa lub jako pustelnik, wrzucający monety do wody.


Dnia 13 września przypada również wspomnienie św. Amata z Remiremont, z którym często św. Amat z Sionu bywa mylony.
.

Św. Amat z Remiremont

.

Święty opat i wyznawca (ok.560-627).

Znany również jako: Amatus, Aime.

 Opactwo w Remiremont, Lotaryngia

Przyszedł na świat w Grenoble, około roku 560 jako syn szlachetnego rzymianina Heliodora. Mając niecałe dwadzieścia lat wstąpił do opactwa św. Maurycego w Agaunum, tam też przyjął święcenia kapłańskie.

W 614 roku, za namową św. Eustachego (Eustazjusza), drugiego opata Luxeuil, przeniósł się do opactwa przez niego zarządzanego. Za jego zgodą, wraz ze św. Romarykiem, założył ok. 620 roku podwójne opactwo w Remiremont w Wogezach. Opactwo, dla którego wzorem był klasztor w Agaunum (i którego regułę przyjęto), wzniesiono na ziemi św. Romaryka, którą ten otrzymał na własność od króla, przed wstąpieniem do klasztoru, gdy był jeszcze palatynem. Klasztor męski znajdował się w dolinie, a żeński - na szczycie góry. Za wzorem Agaunum i w Remiremont wprowadzono laus perennis - nieustanną modlitwę.

Ostatnie lata życia św. Amat spędził jako pustelnik, żyjąc w skalnej rozpadlinie i spędzając całe dnie na modlitwie i umartwieniach. Zmarł w 627 roku, krótko po jego śmierci miały miejsce liczne cuda u jego grobu.Od 670 roku jego wspomnienie zaczęto obchodzić 13 września, na pamiątkę przeniesienia relikwii do kościoła Matki Bożej. W 1049 roku papież Leon IX dokonał uroczystej translacji relikwii remiremonckiego opata.

 Kaplica pw. św. Amata w Saint-Ame (Loatryngia) w 1902 roku...

... i ponad sto lat później.

Patron:
Saint-Ame.

Ikonografia:
Przedstawiany w stroju opata. Jego atrybutem jest: dzbanek, kamień, diabeł.

Varia:
Według Piotra Jacka Pruszcza (1605-67), autora "Klejnot stoł. miasta Krakowa albo kościoły i co w nich jest widzenia godnego i zacnego krótko opisane",  relikwie św. Amata z Remiremont miały znajdować się w krakowskim kościele pw. św. Mikołaja.


Oprócz św. Amata z Remiremont 13 września przypada również wspomnienie św. Amata z Sionu, biskupa.
.