Św. Teotoniusz z Coimbry OESA

Święty kapłan i opat (1086-1166).

Urodził się w 1086 roku w Ganfei, niedaleko Walencji, jego rodzice Eugenia i Oveco wychowywali go pobożnie i w bojaźni Bożej, wcześnie przeznaczając go do stanu kapłańskiego. Jako młodzieniec przybył do Coimbra, do swojego wuja, biskupa Kresconiusza (Dom Cresconio), który wyznaczył na jego nauczyciela archidiakona Tello. Pod jego kierownictwem uczył się czytania tekstów kościelnych i śpiewu liturgicznego. Po śmierci wuja udał się do Viseu, do parafii p.w. Najświętszej Maryi Panny, gdzie został odźwiernym kościoła, wykonując sakrament otwarcia dla katechumenów. Po przyjęciu święceń pozostał w Viseu i na polecenie biskupa Coimbry, Gonsalwesa (Dom Gonsalves), został proboszczem w nowo założonej parafii. Wyposażył ją w księgi, szaty i paramenta liturgiczne oraz ufundował dzwony. Św. Teotoniuszowi rozgłos przyniosła jego niewzruszona postawa podczas głoszenia nauki wiary i dogmatów.

Matthew R. Brooks

Odznaczał się wielki nabożeństwem do dusz w czyśćcu cierpiących. W każdy piątek odprawiał Mszę Świętą za zmarłych i prowadził procesję na cmentarz, aby tam się modlić za spokój ich dusz.

Dwukrotnie pielgrzymował do Ziemi Świętej.

Św. Teutoniusz po śmierci rodziców rozdzielił swój majątek pomiędzy ubogich, część przeznaczył na parafię w Viseu, a część na budowę klasztoru. Plany budowy zyskały poparcie infanta i biskupa Bernarda, więc budowę klasztoru p.w. Świętego Krzyża i Najświętszej Maryi Matki Bożej rozpoczęto 28 czerwca 1131 roku. Dnia 22 lutego 1132 prace zostały ukończone, a wspólnota przyjęła habit i regułę augustiańską, z 72 braćmi i św. Teutoniuszem jako opatem.

Klasztor Świętego Krzyża w Coimbra

Cieszył się zaufaniem króla Alfonsa I Zdobywcy, który często prosił Teotoniusza o modlitwę za powodzenie spraw państwowych. W dzień św. Jakuba 1139 roku Alfons zwyciężył w bitwie pod Ouriqe pięciu królów pogańskich z ich wojskami. W dowód wdzięczności dla Teotoniusza, obdarował wolnością pojmanych w niewolę mozarabskich chrześcijan.

Św. Teotoniusz dbał o pobożne i rzetelne odmawianie Oficjum, nie pozwalając zakonnikom modlić się pośpiesznie i niedbale.

Retabulum ołtarzowe św. Teotoniusza

Klasztor w Moreira (Maia), Portugalia

fot. Robert Chester Smith, 1962r.

Zmarł 18 lutego 1166 roku. Kanonizowany w 1167 roku przez portugalskich biskupów, kult Świętego zatwierdził papież Benedykt XIV. W 1630 roku jedno z jego ramion wysłano do Lizbony, a drugie do Viseu.

Patron:
Portugalii, Viseu, dusz w czyśćcu cierpiących.

Ikonografia:
Przedstawiany w habicie augustianina, z pastorałem. Jego atrybutami są: mitra, księga, krzyż.

Varia:
Kilka razy św. Teotoniusz był obiektem niemoralnych zakusów bogatych dam. Jednej, gdy ośmieliła się złożyć mu niedwuznaczną propozycję, z obrzydzeniem napluł w twarz. Z kolei przed zakusami drugiej zmuszony był ratować się ucieczką, zapominając nawet o butach.

.

Św. Fintan z Clonenagh

Święty opat i wyznawca (zm. 603r.)

Urodził się w irlandzkim Leinster, początkowo nauczał go pobożny ksiądz, który go ochrzcił. Św. Fintan był duchowym uczniem św. Kolumbana Starszego (Kolumba), który przepowiedział mu jego przyszłą drogę życiową.

Religijną formację otrzymał w Terryglass u opata Columa, od którego zapożyczył praktyki pokutne i surową regułę, gdy udał się do skromnej pustelni w Clonenagh, gdzie prowadził od około 548 roku żywot bardzo ascetyczny. Wkrótce wokół niego zgromadziło się tylu uczniów, że założył dla nich dom, w którym został opatem. Był nauczycielem Comgalla z Bangor. Przeczuwając swoją bliską śmierć, wyznaczył Fintana Maeldubha na swojego następcę.

Opactwo zostało zniszczone w czasie najazdu Wikingów w 838 roku, a ówczesnego opata Aidana zabrali do Munster i zamęczyli na śmierć. Potem ponownie rozkwitło, aż tym razem angielska inwazja położyła jego kres.

Św. Fintan miał dar proroctwa, a świadkowie opowiadali, że gdy się modlił jego postać była oświetlona łagodnym światłem. Przez irlandzkich kronikarzy nazywany "irlandzkim św. Benedyktem" i ojcem irlandzkiego monastycyzmu.

Zmarł 17 lutego 603 roku, został pochowany w Clonenagh.

Czasami bywa mylony ze św. Fintanem z Taghmon, opatem zmarłym w 635 roku.

Varia:
W Clonenagh było drzewo św. Fintana, spod którego wytrysnęło źródło, gdy farmer na którego polu było cudowne źródło zabronił ludziom korzystania z niego. Wtedy źródło cudownym sposobem przeniosło się pod drzewo. Zostało powalone w czasie burzy w 1994 roku.

W Cromogue jest cudowna studnia nazywana studnią św. Fintana, przy której co roku 17 lutego jest odprawiana Msza Święta.

.

Św. Juliana z Nikomedii

.

Święta dziewica i męczenniczka (ok.285-305).

Znana również pod imieniem: Julianny, Juliany z Kume (Cumae).

Urodziła się około 285 roku w Nikomedii, jako córka poganina Afrykanusa. Została bardzo starannie wychowana, w poszukiwaniu prawdziwej wiary nawróciła się i przyjęła chrzest, składając śluby dziewictwa. Nie wiedziała, że ojciec obiecał jej rękę młodemu, zamożnemu Eleuzjuszowi. Juliana nie chciała go poślubić, jeśliby nie przyjął chrztu. Jej ojciec, zapiekły wróg chrześcijan, próbował różnymi niecnymi sposobami zmusić ją do uległości i zmiany zdania, ale Juliana nie chciała poślubić poganina i twardo obstawała przy spełnieniu jej warunku. Gdy nie chciała zmienić zdania, mimo różnych kar, ojciec w końcu wydał ją Eleuzjuszowi. Ten próbował ją jeszcze raz namówić do poślubienia go, ale Juliana ponownie postawiła warunek, że poślubi go tylko wtedy, gdy zostanie chrześcijaninem.

 Św. Juliana z diabłem na uwięzi

"Żywoty świętych" Francja, XIVw.

Prefekt odpowiedział, że nie może tego zrobić, ponieważ lęka się cesarza, który może go nawet skazać na śmierć. Juliana wytknęła mu, że skoro on tak bardzo boi się króla-śmiertelnika, który włada małym skrawkiem ziemi, to jakże ona ma się nie lękać króla nad królami, rządzącego niebem i ziemią, panem życia i śmierci. Rozwścieczony Eleuzjusz potępił ją za uparte trwanie przy chrześcijaństwie i wydał na męki - biczowano ją okrutnie, powieszono za włosy, przypalano jej ciało i przebito żelaznym prętem golenie, a gdy mimo tego nie wyrzekła się wiary, wrzucono ją do więzienia. W nocy, gdy gorąco modliła się o łaskę wytrwania, Pan Bóg uleczył jej wszystkie rany. Następnego dnia zaprowadzono ją przed prefekta, który kazał ją spalić na stosie, ale ogień nie uczynił jej żadnej krzywdy, a jej męstwo i wiara nawróciły wielu pogan, którzy przybyli, aby obserwować jej śmierć. Gdy nie udało się jej uśmiercić przez gotowanie w oleju, Eleuzjusz kazał ją ściąć, miało to miejsce 16 lutego 305 roku.

Św. Juliana chłoszcze diabła

"Złota legenda" Jakuba de Voragine, ok.1470r.

Została pochowana w rodzinnym mieście, później jej doczesne szczątki przeniesiono do Pozzuoli, a w VI wieku do Kume. Po zniszczeniu Kume przez wojska szwabskie w pierwszej połowie XIII wieku, relikwie przeniesione zostały do klasztoru klarysek w Neapolu w 1207 roku, obecnie przechowywane w krypcie św. Wilhelma w klasztorze benedyktyńskim w Montevergine. Część relikwii trafiła do kościołów w Como, Benewencie, Rawennie, hiszpańskim Santilanna, Autun, Orleanie i Reims, a także w kościele p.w. Matki Bożej w Brukseli i kościele p.w. św. Michała w Monachium.

Domenico Feti, XVIw.

Najstarsze zapiski dotyczące św. Juliany pochodzą z martyrologium św. Hieronima.

Jej żywot był ulubionym tematem średniowiecznych artystów i pisarzy.

Patronka:
Chorych, rodzących.

Ikonografia:
Przedstawiana w długiej, powłóczystej szacie z diabłem w łańcuchach u stóp. Jej atrybutami są: palma, krzyż, księga, lilia, korona, gołąb.

Legenda:
Najbardziej znana legenda o św. Julianie z Nikomedii, to legenda o odwiedzinach diabła udającego anioła (Jakub de Voragine).

W czasie gdy Juliana była zamknięta w więzieniu czekając na śmierć, przyszedł do niej diabeł pod postacią anioła, próbując ją przekonać, że to sam Pan Bóg wysyła go, aby ją namówić do oddania hołdu bożkom, aby uniknąć ciężkich męczarni i nędznej śmierci. Wtedy Juliana zaczęła się modlić, prosząc o to, aby Bóg objawił jej kim jest ten dziwny anioł, który namawia ją do takich rzeczy. Wtedy usłyszała głos, który ją pocieszył, a Pan Bóg uleczył jej rany, każąc pochwycić anioła, żeby sam jej wyznał kim tak naprawdę jest. Złapała anioła, wtedy ten przyznał się, że jest szatanem, a nie aniołem. Rozgniewana Juliana związała mu ręce na plecach i biła mocno łańcuchem, którym była skrępowana, a gdy prefekt kazał ją przyprowadzić przed siebie, wyszła ciągnąc diabła za sobą. Ten błagał ją, żeby się nad nim zlitowała i nie okrywała go śmiesznością. Jednak Joanna nie ulitowała się nad diabłem i przeciągnęła go przez cały rynek, na samym końcu wrzucając do kloaki.

Literatura:
Jakub de Voragine "Złota legenda" - "Żywot św. Juliany z Nikomedii"

.

Św. św. Faustyn i Jowita

.

Święci męczennicy (zm. 120r.)

Faustyn i Jowita (Jowitus, Jowinus, Jowit) byli braćmi, urodzili się w II wieku w rodzinie szlacheckiej. Św. Faustyn był bardzo gorliwym kapłanem, a jego młodszy brat, Jowita, diakonem w Brescii, Rzymie, Mediolanie i Neapolu. Za panowania cesarza Hadriana zostali skazani na pożarcie przez lwy, ale gdy te nie chciały ich pożreć, namiestnik kazał ściąć obu braci, 15 lutego 120 roku w Brescii. Ich relikwie przechowywano w Brescii, Rzymie, Bolonii i Weronie.

Św. Faustyn i św. Jowita prowadzeni na śmierć

Museo di Santa Giulia w Brescii

Kult świętych braci rozprzestrzenił się w VII wieku. Zostali ogłoszeni patronami Brescii w 1438 roku, po niezwykłym wydarzeniu jakie miało miejsce w czasie decydującej bitwy, gdy Brescia była oblegana przez przeważające siły mediolańczyków. Święci pojawili się na murach i odrzucali kule armatnie, które niechybnie zniszczyłyby mury obleganego miasta.

Maryja z Dzieciątkiem i świętymi Faustynem i Jowitą

Vincenzo Foppa, XVw.

Ich kult został zniesiony po reformie kalendarza w 1969 roku (wspominają o nich jedynie kalendarze lokalne).

Św. Faustyn                              Św. Jowita

Kościół p.w. św. Faustyna w Brescii

Patroni:
Brescii.

Ikonografia:
Przedstawiani jako kapłan i diakon, albo też jako rycerze. Ich atrybutami są: palma, miecz.

Św. Walenty z Rzymu

.

Święty kapłan i męczennik (zm. 270r.)

Kościół p.w. NMP w High Easter, Essex

Żył za panowania cesarza Klaudiusza II w Rzymie, mimo prześladowania chrześcijan gorliwie zajmował się obowiązkami stanu, a jego świątobliwość zjednywała mu szacunek nie tylko u chrześcijan, ale i u pogan. Gdy sława jego imienia dotarła przed cesarza, ten zapragnął go poznać. Walenty pytany o wiarę wyznał, że wierzy w Jezusa Chrystusa i zganił pogańskie bałwochwalstwo. Wielkorządca Kalpurnus wtrącił go do więzienia, a sędziemu Asteriuszowi nakazał niezwłocznie wytoczyć mu proces jako chrześcijaninowi oskarżonemu o wielką zawziętość przeciw bogom cesarstwa. Sędzia postanowił sam pomówić ze św. Walentym i spróbować namówić go do odstępstwa od wiary.

 Św. Walenty chrzczący Lucyllę

Jacopo Bassano, ok. 1575r.

Museo Civico w Bassano del Grappa, Włochy

Kazał doprowadzić go przed siebie i słysząc, że Święty modli się głośno i żarliwie, wyśmiał jego wiarę w Jezusa, próbując mu udowodnić, że to nie jest wiara dla rozumnego człowieka. W końcu Asteriusz powiedział, że jego córka straciła wzrok wiele lat temu i jeśli Jezus go jej przywróci, to on wraz z całą rodziną zostanie chrześcijaninem. Walenty kazał przyprowadzić córkę sędziego przed siebie, uczynił na jej powiekach znak krzyża i modląc się prosił Jezusa o uzdrowienie dziewczyny. I dziewczyna odzyskała wzrok, a sędzia wraz z żoną upadłszy do nóg Świętemu, dziękowali i prosili, aby ich ochrzcił, co też on uczynił. Pojmany i wtrącony ponownie do więzienia, kilka razy okrutnie biczowany, został stracony i pochowany przy drodze Flamińskiej dnia 14 lutego 270 roku.

Św. Walenty z uczniami

"Żywoty świętych" z XIVw.

Jego relikwie przeniesiono do kościoła p.w. św. Praksedy w Rzymie. Czaszka Świętego znajduje się w rzymskiej bazylice Santa Maria in Cosmedin, inne relikwie w kościele karmelitów w Dublinie, w katedrze św. Szczepana we Wiedniu. Relikwie św. Walentego znajdują się również w oratorium w Birmingham, miał je otrzymać kardynał bł. John Henry Newman od papieża Piusa IX w 1847 roku.

Bartholomaus Zeitbloom, Monachium XVIIw.

Niektórzy hagiografowie uznają, że święty biskup Walenty z Terni i św. Walenty z Rzymu to jedna i ta sama osoba.

Relikwie w Polsce:
Sanktuarium św. Walentego znajduje się w Krobi, w archidiecezji poznańskiej.

Relikwie Świętego są przechowywane w bocznym ołtarzu w pocysterskim kościele p.w. Wniebowzięcia NMP w Rudach Raciborskich.

W Lublinie relikwie posiadają dwa kościoły: p.w. Nawrócenia św. Pawła i p.w. św. Mikołaja.

Relikwiarz z XVIIw., Chełmno

W kościele p.w. Wniebowzięcia NMP w Chełmnie znajdują się relikwie kości czaszki, w srebrnym relikwiarzu, wykonanym na zamówienie Jadwigi z Czarnków Działyńskiej, w dowód wdzięczności za uzdrowienie córki. W XVIII i XIX wielu relikwie św. Walentego w wigilię jego święta przenoszono w uroczystej procesji z kościoła farnego do kościoła św. Ducha. W dniu 14 lutego odprawiano kilka mszy wotywnych o św. Walentym z ucałowaniem relikwii. Na zakończenie przenoszono relikwie w procesji z powrotem do fary. Kult św. Walentego na tym terenie rozwijał się od czasów późnego średniowiecza, w kaplicy poświęconej Walentemu w Brodnicy, niedaleko Chełmna, znajdowały się relikwie. Miejsce to było nawiedzane przez liczne pielgrzymki i było świadkiem wielu cudów. Kapliczkę zburzyli Szwedzi w 1629roku, a relikwie przeniesiono do Chełmna.

Relikwiarz z poł. XVIIw.

Bazylika św. Floriana w Krakowie

W bazylice św. Floriana znajdują się relikwie z fragmentem kości ręki w ołtarzu bocznym. Relikwiarz wcześniej znajdował się w małym kościółku na Kleparzu przy leprozorium św. Walentego, ale po zniszczeniach dokonanych przez Szwedów i Rosjan, został całkowicie zburzony przez austriackiego zaborcę.

Również kościół p.w. św. Walentego i św. Michała Archanioła w dolnośląskim Urazie ma relikwie Świętego.

Kościół p.w. św. Walentego w Bieruniu Starym, XVII w.

W Bieruniu Starym jest drewniany kościółek p.w. św. Walentego. Nabożeństwo do św. Walentego na Śląsku jest znane mniej więcej od XVII wieku. Wstawiennictwu Świętego przypisuje się ocalenie miasta od zarazy w 1831 roku. Od 1787 roku w bieruńskim kościele obchodzony jest odpust ku czci św. Walentego. W okresie międzywojennym zwalniano na tę okazję dzieci ze szkół. Od 28 lutego 1961 roku kościół w Bieruniu jest w posiadaniu relikwii św. Walentego, które wierni w dniu 14 lutego mogą ucałować z czcią, idąc na kolanach wokół ołtarza. Od 2003 roku Święty został ogłoszony patronem Bierunia.

W podkarpackiej Lubczy od wielu lat czci się św. Walentego, w kościele p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa. Gdy kościół został zbezczeszczony i splądrowany przez arian, ksiądz spisujący historię parafii i napadu arian na polecenie kardynała Jerzego Radziwiłła przyjechał do wsi i przekonał się jak bardzo przeżyli ten najazd proboszcz i parafianie. Sprowadził więc dla nich obraz św. Walentego, patrona od utrapień. Od tamtej chwili wszystko w parafii zaczęło wracać do normy, a proboszcz wiele nocy przeleżał krzyżem przed obrazem Świętego dziękując za otrzymane łaski i błagając o następne. Gdy umierał, kazał otoczyć szczególną troską ten obraz i umieścić go w specjalnej kaplicy. W 1657 roku na wioskę najechały wojska Rakoczego i podpaliły kościół, jeden z parafian wbiegł do kościoła, aby uratować obraz. Nie mógł wysunąć go z ram, bo był za ciężki, więc wtedy w desperacji powiedział, że jak ma się spalić św. Walenty, to on też spłonie, wtedy obraz sam się wysunął z ramy. Imię Walenty zawsze cieszyło się we wsi wielkim powodzeniem. Na dziewięć dni przed świętem śpiewa się w Lubczy Godzinki ku czci św. Walentego, a 14 lutego odprawiana jest uroczysta Msza odpustowa w intencji małżeństw i narzeczonych.

Francuski mszał z XIV wieku

Patron:
Archidiecezji przemyskiej, Bierunia, Limanowej, Lubczy, podróżnych, małżeństw, narzeczonych, chorych na epilepsję i psychicznie. Wzywany w obronie przed atakami epilepsji, omdleniami, dżumą.

Ikonografia:
Przedstawiany w ornacie. Jego atrybutami są: palma, kielich, miecz, słońce, kwiaty.

Varia:
W cesarstwie rzymskim dzień 14 lutego (idy lutowe) były bardzo ważnym świętem w pogańskim kalendarzu, oddawano wtedy szczególną cześć bogini Junonie, Lupercusowi i lubieżnemu Faunowi, a także Remusowi i Romulusowi, których wilczyca miała wykarmić w jaskini zwanej Lupercalem. W czasie trwania lupercaliów imiona młodych kobiet wkładano do skrzynek, spośród których mężczyźni losowali imię tej, która zostawała ich nałożnicą aż do 14 lutego następnego roku. W III wieku po Chrystusie gnostycka sekta Walentynian próbowała kontynuować ducha lupercaliów, udzielając 14 lutego tzw. sakramentu kopulacji. Gdy w IV wieku chrześcijaństwo zyskało na znaczeniu, pogańskie święta zaczęto stopniowo zastępować chrześcijańskimi. Luperkalia utrzymały się aż do V wieku, gdy w 496 roku zniósł je papież Gelazy I, zastępując je najbliższym liturgicznym wspomnieniem  - św. Walentego.

W wielu mazowieckich wsiach obowiązywał zakaz szycia w wigilię św. Walentego, wierzono bowiem że ukłucie się igłą sprowadzało na szyjącego nieuleczalną padaczkę. 

Przysłowia:
Gdy na św. Walenty mróz chowaj sanie, szykuj wóz.
Jak Walenty nie poleje, to na wiosnę masz nadzieję.

Lektura:
Jakub de Voragine "Złota legenda" - "Żywot św. Walentego"
.